to Sobibor and back

KALMEN WEWRYK

To Sobibor and back. An eyewitness account.
Muzeum Pojezierza ęczyńsko-Włodawskiego. Włodawa, 2008.
193 blz. Engelstalig
Prijs: €10,-

Kalmen Wewryk (1906) groeide op in een orthodox-Joodse familie in Chelm, Polen. Later werd hij timmerman aldaar, trouwde en kreeg twee kinderen.
In To Sobibor and back. An eyewitness account beschrijft hij hoe het leven van joden in Polen veranderde na het uitbreken van de tweede wereldoorlog. Hij vertelt over de korte periode in 1939 tijdens welke Chelm in Russische handen was. Dan volgt de overname door de Duitsers; een verschrikkelijke periode breekt aan. Wanneer hij zich schuilhoudt voor de nazi’s worden zijn vrouw en kinderen weggevoerd. Hij zal hen nooit weer terugzien.
In 1942 wordt ook Wewryk zelf opgepakt en gedeporteerd naar Sobibor. Hij heeft als één van de zeer weinigen het geluk dat hij wordt geselecteerd om als timmerman in het kamp arbeid te verrichten. Over zijn ervaringen in Sobibor doet hij in dit boek doordringend verslag: de selecties, de vergassingen, de plannen om de Duitse en Oekraïense bewakers te vergiftigen. Uiteindelijk weet hij te ontsnappen tijdens de opstand van 14 oktober 1943. Hij keert terug naar Chelm maar ontdekt dat hij daar niet meer welkom is. Geruime tijd zwerft hij rond alvorens zich aan te sluiten bij een groep Sovjet partizanen.

Na de oorlog is Kalmen Wewryk hertrouwd en geëmigreerd naar Canada.