Slecht tientallen mensen overleefden de opstand in Sobibor in oktober 1943

Philip Bialowitz

25 december 1925 -- 6 augustus 2016

We moesten vandaag afscheid nemen van mijn vader. De meeste van mijn vrienden weten hoe belangrijk hij voor ons was en hoe heldhaftig hij in zijn tienerjaren was. Dat geldt ook voor de afgelopen achttien maanden na het verschrikkelijke ongeluk. We blijven altijd trots op hem en op zijn doorzettingsvermogen.
We vinden het fijn wanneer je de mooiste herinneringen aan hem deelt. Moge zijn herinnering tot zegen zijn.

Mike

Met groot leedwezen moet ik het overlijden van mijn vader – Philip Bialowitz, de laatste overgebleven Poolse Jood die Sobibor overleefd heeft – aankondigen. Sobibor was het beruchte vernietingskamp van de nazi’s waar hij, in 1943, zich aansloot bij een kleine groep Joden die hun bewakers overmeesterden en een opstand begonnen waardoor honderden gevangenen bevrijd werden.

Philip, 90 jaar oud, overleed vanmiddag in alle rust in een hospice in Florida omringd door zijn vier kinderen.

Toen de opstand in Sobibor begon stond Philip bij de medegevangenen en hij zag de twee leiders van de opstand die vanaf een tafel aan iedereen opriepen: Wanneer je dit overleeft, getuig van wat hier gebeurd is! Vertel de wereld over deze plaats!’ Philip heeft een zeer groot deel van zijn leven gewijd aan deze heilige opdracht. Hij reisde de wereld over, vertelde zijn ooggetuigenverslag aan duizenden kinderen en volwassenen en eerde op deze wijze de herinnering aan de 250.000 Joden die in Sobibor werden vermoord, en ook aan de enkele die overleefde dankzij, zoals hij zei: “de vechtmentaliteit van het Joodse volk”. Zijn boek “A promise at Sobibor” vertelde zijn levensverhaal, vanaf zijn jeugd in het Polen van voor de oorlog, zijn tienerjasren tijdens de Tweede Wereldoorlog, en de jaren erna toen hij zijn gezin stichtte. Hij bouwde de gemeenschap op en bracht nazi’s voor het gerecht. Hij hield de herinnering in stand en bleef vertellen over de Holocaust.

Philip zei vaak dat hij “een missie te volbrengen” had. Hoewel het niet altijd eenvoudig was heeft hij de belofte aan de slachtoffers en de helden van Sobibor ingelost.
De opperrabbijn van Polen, Michael Schudrich, zal een toespraak houden tijdens zijn begrafenis die op maandag, 8 augustus 2016, om 12.30 gehouden wordt. Het adres is Sinai Chapels, 162-05 Horace Harding Expy., Fresh Meadows, NY 11365. Zijn begrafenis volgt op de Wellwood Cemetary, 1400 Wellwood Ave. West Babylon, NY 1001

In plaats van bloemen kunt u ook in zijn nagedachtenis een donatie doen aan het Jewish Community of Poland Fund.

Mike

Kurt Ticho (Thomas)

11 april 1914 - 8 juni 2009

Thomas "Toivi" Blatt

15 april 1927 - 31 oktober 2015

Far far away, behind the word mountains, far from the countries Vokalia and Consonantia, there live the blind texts. Separated they live in Bookmarksgrove right at the coast of the Semantics, a large language ocean. A small river named Duden flows by their place and supplies it with the necessary regelialia. It is a paradisematic country, in which roasted parts of sentences fly into your mouth.

Leo Feldhendler

1910 - 6 april 1945

hjksahajkshdjkfhksjfhsk

Arkady Wayspapir

11 januari 2018

hjksahajkshdjkfhksjfhsk

Saartje "Selme" Engel-Wijnberg

15 mei 1922 - 4 december 2018

Selma Wijnberg, de laatste Nederlandse overlevende van het Duitse vernietigingskamp Sobibór, is overleden. Dat meldt haar familie aan de NOS. Selma Wijnberg was 96 jaar.

Op 9 april 1943 werd de toen 20 jaar oude Wijnberg vanuit kamp Westerbork naar het vernietigingskamp in het oosten van nazi-bezet Polen gedeporteerd. Daar wist ze in oktober 1943, tijdens de opstand in Sobibór te ontsnappen, samen met haar Poolse vriend Chaim Engel, op wie ze verliefd was geworden.

Zwanger

Na een helse vlucht, waarop de meeste vluchtelingen uit Sobibór werden doodgeschoten, vonden Selma en Chaim onderdak op een zolder bij een Poolse boer. Daar verbleven ze negen maanden, tot ze in juli 1944 werden bevrijd door het Rode Leger.

Op de boerderij was Selma zwanger geraakt. Onderweg in het oosten van Polen beviel ze van een zoontje, Emiel. Het stel trok verder met de baby naar Odessa aan de Zwarte Zee, waar ze per boot naar Marseille gingen. Aan boord overleed Emiel. Voor de Griekse kust werd het lijkje in zee gegooid.

Uitgezet

Via Marseille kwamen Selma en Chaim in Zwolle terecht, waar ze introkken in hotel Wijnberg, waar Selma was opgegroeid. Ze werden bepaald niet met open armen ontvangen. KVP-minister Kolfschoten besloot dat Chaim als ongewenst vreemdeling moest worden uitgezet. Toen het stel daarop trouwde, bepaalde hij dat ook Selma weg moest, omdat ze door haar huwelijk de Poolse nationaliteit had gekregen.

Omdat Polen niet meewerkte, kon het stel toch in Zwolle blijven. Ze kregen er een zoon en begonnen een stoffenwinkel.

In 1951 emigreerden ze, verbitterd over de houding van Nederland, naar Israël. Vandaar verhuisden ze in 1957 naar de VS, waar ze de rest van hun leven bleven wonen. Chaim overleed in 2003.

Excuses

In 2010 bood minister Klink namens de Nederlandse regering excuses aan voor de ongepaste behandeling die ze na de oorlog had ontvangen. Selma keerde voor die gelegenheid voor het eerst, met haar twee kleindochters, terug naar Nederland, waar ze Zwolle bezocht. In 2017 werd daar een herdenkingsplaquette voor haar geplaatst.

De historicus Ad van Liempt schreef een boek over haar, onder de titel ‘Selma, de vrouw die Sobibór overleefde’
In Sobibór werden 34.000 Joodse Nederlanders vergast. Slechts 18 overleefden het, onder wie Jules Schelvis, oprichter van Stichting Sobibor, die de laatste jaren van zijn leven met succes aandacht vroeg voor de verschrikkingen die in Sobibór hadden plaatsgevonden.

Chaim Engel

1916 - 2003

In het bijgaand document (te vinden onder het boekenicoontje) een document gemaakt door Robert Barger, Amerika over deze Chaim Engel in het Engels.

Sasha Pechersky

22 februari 1909 - 19 januari 1990

hlkhjhhhlh

Esther Raab

11 juni 1922 - 13 april 2015

hjksahajkshdjkfhksjfhsk

Semion Rosenfeld

1922 - 2019

hjdskshdaskjhkdjhasjk

Yehuda Lerner

hlkhjhhhlh

Meier Ziss

15 november 1927 - ...

Meier Ziss (Lublin, 15 november 1927) arriveerde in juni 1942 in Sobibor. Zijn familie moest meteen naar de gaskamers, hij werd met twaalf anderen geselecteerd om te werken. Hij was kapper en werkte hij in de sorteerbarakken. Het was zijn taak na aankomst van een transport op de uitkleedplaats de bagage en kleding te verzamelen van de joden die de gaskamers ingestuurd zouden worden. Ook diende hij ervoor te zorgen dat de uitkleedplaats na het verzamelen keurig opgeruimd was, opdat de volgende groep joodse slachtoffers geen argwaan zou krijgen en mogelijk in paniek zou raken. Later moest Ziss als ‘Brandmeister’ de achtergelaten documenten verbranden van de mensen die net met een transport waren aangekomen.

Ziss was getuige van Frenzels represaillemaatregel nadat de Duitsers hadden ontdekt dat in Lager III, waar de gaskamers waren, een vlucht werd voorbereid. Alle 72 Nederlandse Arbeitsjuden moesten aantreden en werden onder begeleiding van Frenzel en een aantal Oekraïense bewakers naar Lager III gevoerd om te worden doodgeschoten. De Nederlandse Kunstschilder Max van Dam, die was ondergebracht in Lager I, waar hij schilderijen voor de SS-kantine en portretten van SS’ers moest maken, en werkte aan een portret van Frenzel, ontsprong de dans.

Ook was Ziss in juli 1943 aanwezig bij de executie van de overgebleven elf leden van het uit Nederlanders en Polen bestaande Waldkommando, waaruit tijdens werkzaamheden in het bos vijf Polen hadden weten te ontsnappen. Een Oekraïense bewaker was toen door hen vermoord. Diens lijk en dat van enkele door de Duitsers gedode vluchtelingen werden naar het kamp gebracht. De Nederlandse leden van het werkcommando moesten in looppas terug naar het kamp. De Polen werden door een vuurpeloton van Oekraïense bewakers doodgeschoten.

Ziss vertelt ook over het bezoek van Heinrich Himmler aan Sobibor op 12 februari 1943. In die periode kwamen er geen transporten aan in het kamp en voor de demonstratie van de gaskamers waren gevangenen van elders gehaald.

Nadat in Sobibor op 14 oktober 1943 een opstand was uitgebroken, wilde Ziss zoals zovelen door de poort naar buiten vluchten maar daar werd geschoten. Met anderen wist Ziss te ontkomen door over de prikkeldraadversperring heen te klimmen en ongeschonden door het mijnenveld te hollen om uiteindelijk het bos te bereiken. Hij sloot zich aan bij partizanen en vocht tegen de Duitsers.

Na de oorlog vertrok hij via Italië naar Venezuela waar hij tussen 1956 en 1961 woonde. Daarna ging hij naar Israel waar hij koopman was in elektronische apparatuur.