Met trots kondigt Stichting Sobibor aan dat de Jules Schelvis Jongerenprijs 2023 is toegekend aan Oscar Visser. Zijn werkstuk ‘Mijn familie en Sobibor’, dat opvalt door de heldere en bijna zakelijke schrijfstijl, behandelt het verleden van het vernietigingskamp Sobibor op een wijze die zowel informatief als indringend is.
Oscar, leerling in 3 V WO, heeft voor zijn werkstuk een bijzonder perspectief gekozen. Ondanks de persoonlijke betrokkenheid door het verlies van familieleden, waaronder drie in Sobibor en één in Auschwitz, kiest hij ervoor om een stap terug te doen van het individuele leed en zich te richten op de feiten: de besluitvorming rondom de bouw van het kamp, de uitvoerende leiding, de gruwelijke procedures en de fysieke inrichting van Sobibor.
Het werkstuk van Oscar geeft ruimte aan de kille feiten, waarna hij op ingetogen wijze de verbinding legt naar het persoonlijke door de geschiedenis van vier Stolpersteine in Amsterdam te beschrijven. De nuchtere weergave van de opstand in Sobibor en de huidige staat van het voormalige kamp vormen het sluitstuk van zijn betoog, dat echter niet eindigt voordat hij de oproep van Jules Schelvis zelf laat weerklinken: het verhaal van Sobibor moet verteld blijven worden.
Door deze aanpak wordt het leed van individuen geen sluier die het zicht ontneemt op de systematische processen van de Holocaust. Integendeel, het versterkt juist het besef van de immense impact van de gebeurtenissen in Sobibor. Oscar laat zien dat een feitelijke benadering, in de geest van Jules Schelvis’ eigen getuigenissen, de gruwelijkheid niet verzacht, maar de roep om herinn
De Jules Schelvis Jongerenprijs wordt met dit werkstuk een symbool voor het belang van herdenken op een manier die aanzet tot nadenken en actie. Oscar Visser heeft met zijn aanpak de missie van Stichting Sobibor versterkt: het voortdurend herinneren aan en leren van de geschiedenis, opdat deze zich nooit meer herhaalt.
Er waren dit jaar vier inzendingen.
- Pien Gubbels (Tekening met gedicht)
- Oscar L. Visser (Werkstuk: Mijn familie en Sobibor)
- Jop van Schaik, Morris Kuijk, Ivo van Anraad, Jens Bunt (Profielwerkstuk Sobibor)
- Spelersgroep van 20 jongeren binnen Roestvrij Theater (Sjiwwe voor Sobibor)
De jury besloot het bestuur van de Stichting Sobibor unaniem te adviseren om de Jules Schelvis Scholierenprijs 2023 toe te kennen aan Oscar Visser:
“Onze overwegingen daarbij waren dat Oscar met zijn werkstuk verslag doet van een proces waarbij hij door het interviewen van een nabestaande, zowel die persoon in de gelegenheid stelt zijn verhaal te doen, als zelf ook deel wordt van dat proces van doorgeven van het verhaal van Sobibor. Er is moed voor nodig om zoiets binnen de familie te doen en dan ondanks de persoonlijke banden toch afstand te bewaren tot het uiteraard zeer beladen en emotionele onderwerp. Oscar is daarin geslaagd. Zijn voornemen om met zijn opa af te reizen naar Polen geeft overigens ook aan dat het proces nog niet afgerond is.
We weten uit andere verhalen overigens dat het punt waar het klaar is, vaak ook niet bereikt wordt. Maar dat is niet erg. We hebben elkaar nodig om met deze geschiedenis om te kunnen gaan. De verteller van het verhaal – de opa van Oscar – stapt in de voetsporen van Jules Schelvis en de luisteraar, die door het verhaal op te tekenen, ook die voetsporen volgt.
Oscar is gegrepen door het verhaal van zijn familie en wist dat hij zijn grootvader moest interviewen. Het kan niet anders dat het een verdieping heeft gegeven in zijn relatie met zijn opa en – we merkten het al op – hij geeft ook aan dat hij nog samen met zijn opa de kampen in voormalig nazi-bezet Polen wil bezoeken. Wij vinden het heel bijzonder dat hij als jonge man dat wil doen. Als dat lukt, dan zal dat een levensbepalende ervaring zijn, wellicht helend voor zijn grootvader, maar zeker is dat – mocht het Oscar zijn gegeven – hij dit verhaal en bezoek aan Sobibor in de toekomst, in de geest van Jules Schelvis, weer aan zijn eigen kinderen en kleinkinderen zal doorgeven en vertellen”.
Een bijzondere vermelding door de jury wordt toegekend aan de spelersgroep van 20 jongeren binnen Roestvrij Theater voor de voorstelling Sjiwwe voor Sobibor. De jury: “een sjiwwe zitten, dat zijn de zeven treurdagen in acht nemen als je net eene bloedverwant aan de dood verloren hebt. Twintig jongeren, verbonden aan Roestvrij Theater, hebben in een reeks van ruim twintig voorstellingen verschillende en aanhakend bij specifieke verhalen van transporten uit Wersterbork naar Sobibor, unieke voorstellingen gemaakt. Ze hebben dat gedaan op een wijze die het publiek deed voelen dat – zoals een sjiwwe betaamt – het verlies recent en nog in alles voelbaar was. Een intensief project dat niet alleen op de toeschouwer, maar ook op de jongeren veel indruk moet hebben gemaakt”.
Stichting Sobibor heeft in 2020 deze prijs in het leven geroepen voor jongeren, die op bijzondere wijze het voormalig nazi vernietigingskamp Sobibor onder de aandacht brengen en zich betrokken voelen bij te dragen aan de blijvende herinnering aan Sobibor. De Jules Schelvis Jongerenprijs bestaat uit een oorkonde en een bedrag van €250,-.
Juryleden voor de Jules Schelvis Scholierenprijs 2023 waren:
Jeroen van den Eijnde, directeur Nationaal Monument Kamp Vught, Maarten Eddes, oud-voorzitter van de Stichting Sobibor en Doede Sijtsma, vanuit de Provincie Gelderland sinds 2002 ambtelijk betrokken bij ontwikkelingen in Sobibor
Op 14 oktober 1943, 80 jaar geleden, vond een daad van moed en verzet plaats die de geschiedenis zou ingaan als de opstand in Sobibor. Deze gebeurtenis, waarbij gevangenen in het Duitse vernietigingskamp Sobibor in opstand kwamen tegen hun onderdrukkers, wordt jaarlijks herdacht. Dit jaar was er niet alleen een intieme herdenking op 14 oktober, maar ook een internationale herdenking op 12 oktober, waarbij demissionair premier Rutte en demissionair staatssecretaris Van Ooijen aanwezig waren.
Een Belangrijke Ontwikkeling: Reconstructie van het Kampterrein
Sjiwwe voor Sobibor
Een Intieme Herdenking op 14 Oktober
De eerste jongerenconferentie vond plaats voorafgaand aan de Sobiborherdenking in 2013, toen we herdachten dat de opstand in Sobibor 70 jaar eerder had plaatsgevonden. Nu, 10 jaar later, is Stichting Sobibor benieuwd in hoeverre deze reis (blijvende) impact heeft gemaakt op het leven van deelnemers en hun gedrag en opinie ten aanzien van discriminatie en uitsluiting.
Op 14 mei 2023 is in alle stilte in Herzliya, Israël, Sophia Engelsman-Huisman overleden. Zij is 97 jaar geworden. Sophia Engelsman-Huisman was één van de 18 Nederlandse overlevenden van het vernietigingskamp Sobibor. En (vermoedelijk) de laatste overlevende van de 34313 uit Westerbork naar Sobibor gedeporteerde Joden.
Op 8 mei werd Sophia in Theresienstadt bevrijd door het Rode Leger en door de Fransen snel over de demarcatielijn in veiligheid gebracht. Ze was doodziek door vlektyfus en woog nog 37 kilo.
Omdat we tijdens Covid verschillende reizen hebben moeten annuleren, zijn wij blij dat afgelopen mei opnieuw een Herdenkingsreis heeft plaatsgevonden. We kijken terug op een heel bijzondere reis. Dit had verschillende redenen. In de eerste plaats was de groep homogener in vergelijking met eerdere reizen. Als gevolg hiervan ontstond er binnen een dag al soort van groepsgevoel. Deelnemers, zelfs mensen die niet perse voor het concept groepsreis hadden gekozen, leken op het gemak. Eerste, tweede en zelfs derde generatie overlevenden en nabestaanden namen deel aan de reis. Zij vormden de meerderheid. Maar liefst vier deelnemers zijn als kind in de oorlog ‘weggegeven’ en zouden op die manier de Holocaust overleven. Hun ouders zijn in Sobibor vermoord. De oudste deelneemster is gelukkig nooit verder dan kamp Westerbork gekomen. Dit maakte de reis beladen. Voor ons als organisatoren is het vervolgens best spannend. Hoe gaat de reis verlopen? Hoe gaat men om met het gedeelde verleden? Al snel bleek dat de mensen elkaar ondersteunden.
