All Posts By

Ingrid Zylstra

TV-uitzending – Sobibor het kamp dat niet bevrijd werd

By Nieuws

Kijk de uitzending terug via dit bericht

Op woensdag 14 oktober wordt om 22.18 uur op NPO2 de reportage van de NOS ‘Sobibor: het kamp dat niet werd bevrijd’ uitgezonden. Een derde van de Nederlands-Joodse slachtoffers van de Holocaust is er vermoord, maar er is nooit sprake geweest van een bevrijding. Toen het Russische bevrijdingsleger Oost-Polen bevrijdde, was er al geen spoor meer van kamp en gevangenen te bekennen. Op 14 oktober 1943 brak in Sobibor namelijk een opstand onder de gevangenen uit. Enkele honderden gevangenen konden daarbij ontvluchten, maar slechts ongeveer zestig van hen overleefden de oorlog, onder wie de Nederlandse Selma Wijnberg.

Na de opstand maakten de Duitsers het kampterrein met de grond gelijk en vermoordden de overgebleven gevangenen, zodat niemand zou kunnen getuigen. Jules Schelvis was al in juni 1943 via Sobibor naar een werkkamp vervoerd en overleefde daarna nog vele andere kampen, waaronder Auschwitz. Hij bleef, net als Selma Wijnberg, zijn hele leven vertellen over wat er in het kamp was gebeurd. “Elk woord is een overwinning op de nazi’s”, zei hij daarover.

Voor het eerst na het overlijden van haar grootvader bezoekt Kim la Croix, een van de kleinkinderen van Jules Schelvis, het voormalige vernietigingskamp, de plek waarover haar opa schreef en waar hij over bleef vertellen, zodat het nooit vergeten zou worden. Ze vertelt hoe de oorlog het leven van haar opa in beslag nam en daarmee ook dat van de generaties die na hem kwamen.

Van Sobibor waren tot voor kort geen beelden bekend. Begin dit jaar bracht de familie van de voormalige tweede man van Sobibor, de SS-er Johann Niemann, zijn fotoboeken naar buiten. Op 14 oktober neemt staatssecretaris Blokhuis het eerste exemplaar van de Nederlandse vertaling in ontvangst. Op de foto’s in het ‘Niemann Album’ is onder andere te zien hoe de SS-bewaking eet en muziek maakt, terwijl op de achtergrond, onzichtbaar op de foto’s, de Joodse gevangenen hun dood tegemoet gaan. Mark Visser praat er in het programma over met Matthijs van der Tang, bestuurslid van Stichting Sobibor, schrijver van het voorwoord van het boek op de plek van het ‘Vorlager’, waar de woonbarakken van de SS-bewaking stonden en waar de meeste foto’s werden gemaakt.

Op 14 oktober zou in Sobibor een herinneringscentrum opengaan, maar coronamaatregelen vertraagden de inrichting daarvan. Ook de grote herdenking van de opstand gaat daarom dit jaar niet door. Wel bezocht een kleine delegatie van het bestuur, Christine Gispen-De Wied, Ingrid Zylstra en Matthijs van der Tang, het kamp en herdacht er de doden. Volgend jaar moeten zowel de bouw van het museum als de herinrichting van het terrein zijn voltooid. Op basis van het onderzoek van archeologen uit Polen, Israël en Nederland is de oorspronkelijke plek van de gaskamers gevonden, alsmede de locatie van de massagraven en de zogenoemde ‘Himmelfahrtstrasse’, de weg die de meeste gevangenen na binnenkomst naar de gaskamers maakten.

Het Niemann Album – Nederlandse vertaling

By Nieuws

Op woensdag 14 oktober 2020 werd het eerste exemplaar van Het Niemann Album uitgereikt aan staatssecretaris Paul Blokhuis van het Ministerie van VWS. Door een bijdrage van het ministerie is de vertaling van de oorspronkelijke Duitse uitgave (Fotos aus Sobibor) gerealiseerd. Hiermee wordt het belang van de onbekende en nooit eerder vertoonde foto’s van vernietigingskamp Sobibor onderstreept. Nooit eerder hebben nabestaanden van de slachtoffers gezien hoe kamp Sobibor er in de oorlog uit heeft gezien. Nooit eerder kregen we zo’n goed beeld van deze verschrikkelijke plek.

Ook schokkend aan de foto’s is het ongegeneerde karakter van deze foto’s van een SS’er. Johann Niemann was huisschilder en begon bij de SS een carrière als verdelger van Joden. Hiermee kreeg deze doodgewone man een status die hij in een normale wereld nooit zou hebben kunnen bereiken. Vergelijkingen met ‘de banaliteit van het kwaad’ dwingen zich op.

Boek

Met de moed der wanhoop kwamen op 14 oktober 1943 Joodse gevangenen in opstand en doodden daarbij ook SS’er en plaatsvervangend kampcommandant Johann Niemann. Pas kort geleden kwamen meer dan 350 foto’s en aanvullende documenten uit zijn bezit boven water. De gedeeltelijk in twee albums verzamelde particuliere foto’s, oorspronkelijk bedoeld als visueel aandenken aan zijn carrière, werpen een nieuwe, indringende blik op de Holocaust in het door Duitsland bezette Polen en de ‘euthanasie’-moorden op lichamelijk en geestelijk gehandicapten in het Derde Rijk waarbij Niemann actief betrokken was.

De in dit boek gepubliceerde unieke fotoverzameling wordt in verschillende bijdragen in een verhelderend historisch kader geplaatst. Ze vormt een even beklemmende als waardevolle informatiebron over de onder de noemer Aktion Reinhardt aangeduide moord op circa 1,8 miljoen Joden in de dodenkampen Belzec, Sobibor en Treblinka, een minder bekend hoofdstuk in de vernietiging van de Europese Joden.

Het Niemann Album (Fotos aus Sobibor. Die Niemann-Sammlung zu Holocaust und Nationalsozialismus) is in het Duits uitgegeven door Bildungswerk Stanisław Hantz e.V. en onderzoeksinstituut Ludwigsburg van de Universiteit Stuttgart. De inhoudelijke bijdragen zijn afkomstig van Martin Cüppers, Annett Gerhardt, Karin Graf, Steffen Hänschen, Andreas Kahrs, Anne Lepper en Florian Ross.

De Nederlandse uitgave is een samenwerking tussen Uitgeverij Verbum en Stichting Sobibor. Jetje Manheim, oud-voorzitter van Stichting Sobibor, leverde een bijdrage aan het boek. Namens het bestuur van de stichting schreef bestuurslid Matthijs van der Tang het voorwoord van de Nederlandse vertaling.

Het boek is via de reguliere boekhandel te koop.

Documentaire bestemming Sobibor

By Nieuws

Klik hier om de documentaire te bekijken

Zijn grootouders en andere familieleden werden in 1943 direct na aankomst in vernietigingskamp Sobibór in Polen vergast. Alleen zijn moeder, een pasgeboren baby destijds, overleefde de oorlog. Hein Piller de Bruijn (39) stapte net als zijn Joodse familieleden ooit, op Station Amsterdam Muiderpoort in de trein, om in hun voetsporen naar het kamp te reizen. In de documentaire Bestemming Sobibór volgen we hem en zien we waar hij vandaag de dag nog mee worstelt. De film is op vrijdag 16 oktober te zien bij de Nederlandse Publieke Omroep, in het jaar waarin we in ons land stilstaan bij 75 jaar vrijheid.

Zijn hele leven had Piller de Bruijn, geboren in Maasland en nu woonachtig in Amsterdam, al vragen over hoe het zijn Joodse familie nu precies was vergaan. Naarmate hij ouder werd, wilde hij ook steeds liever antwoorden vinden. Hoe hetkon dat zijn opa en oma, dertigers toen, en zijn tantes – een peuter en een kleuter – op de trein naar Sobibór waren gezet. En of ze wisten wat hun gruwelijke lot zou zijn. Maar ook hoe ze zijn moeder, slechts een maand oud toen, hiervan weg hadden kunnen houden. Piller de Bruijn stapt daarom in september 2019 samen met goede vriend en filmmaker Raymond Grimbergen (o.a. regisseur van de jeugdfilm Brugklas, de tijd van mijn leven) op de trein om dezelfde reis te maken als zijn familie. Ze vertrekken vanaf hetzelfde treinstation – Muiderpoort in Amsterdam, de stad waar zijn familie vandaan kwam. Tijdens de reis – met bestemming Sobibór – hoopt hij meer te weten komen over zijn familiegeschiedenis. Hoewel Piller de Bruijn weet dat hij het kamp vanwege een grote renovatie niet in mag, heeft hij hier toch zijn zinnen op gezet. Het eindresultaat is een openhartige, indringende, confronterende en emotionele film.

Regisseur Raymond Grimbergen: “Wat de documentaire onderscheidt van veel andere films over de Tweede Wereldoorlog, is dat hij inzichtelijk maakt dat ook jonge mensen als Hein zo veel jaar later nog dagelijks kampen met de gevolgen van de oorlog. Dat die in het verleden heeft plaatsgevonden, maar nog lang geen geschiedenis is.”

Hein Piller de Bruijn: “De film is de zoektocht naar mijn Joodse identiteit die door de oorlog dreigde te worden weggevaagd, maar die ik heb gevonden doordat ik de reis van mijn familie heb gemaakt.’’

Vertoning op NPO 2 Extra

Bestemming Sobibór is op vrijdag 16 oktober om 20.30u te zien op het digitale themakanaal NPO 2 Extra. Op zondag 18 oktober is de film nogmaals te zien op het themakanaal om 16.15u en Bestemming Sobibór is ook terug te kijken via NPO Start.

5 jaar in memoriam Jules Schelvis

By Nieuws

Jules Schelvis 7 januari 1921 – 3 april 2016

Vijf jaar geleden, op 3 april 2016, overleed Jules Schelvis op 95-jarige leeftijd. Jules was een van de 18 overlevenden van de 19 transporten naar Sobibor. Omdat hij zich tot doel gesteld had het verhaal van Sobibor door te vertellen deed hij onderzoek naar wat in Sobibor gebeurd is en schreef en sprak erover. Sobibor, waar een derde van de Nederlandse Joden werd vermoord en waar zo weinig over bekend was, zette hij op de kaart. In 1999 richtte hij Stichting Sobibor op. Naar aanleiding van de sterfdatum vroegen wij een aantal mensen een video op te nemen en te vertellen over wat Jules betekent voor de herinnering aan Sobibor.

Informatie “Fotos aus Sobibor” publicatie

By Nieuws

28 januari is het boek “Fotos aus Sobibor” gepubliceerd met foto’s uit de nalatenschap van Johann Niemann, plaatsvervangend SS-kampcommandant in Sobibor. Enkele honderden foto’s zijn aangetroffen bij de kleinzoon van Johann Niemann door een amateur-historicus. Deze vondst vormt een zeer belangrijk document van de Jodenvernietiging in de kampen en met name in Sobibor.

Het boek is inmiddels ook in het Nederlands vertaald! 

Het interview met onze voorzitter Christine Gispen-de Wied op 28 januari op NPO1.

Het boek is samengesteld door onze Duitse partnerorganisatie Bildungswerk Stanislaw Hantz.

Op 28 juni zullen wij het boek presenteren in samen werking met het Joods Cultureel Kwartier in Amsterdam. Via onze nieuwsbrief houden wij u op de hoogte (geef u op via info@sobibor.org)

  • Meer informatie vindt u op www.bildungswerk-ks.de
  • Het boek is in het Duits te bestellen via Metropol Verlag.
  • Uitnodiging persconferentie 28 januari Berlijn
  • Boekpresentatie 28 juni Amsterdam
  • Artikelen  en interviews die recent zijn verschenen:

Volkskrant – Rosanne Kropman – 19 januari 2020

Trouw – Wim Boevink – 22 januari 2020

Tagesspiegel (Berlijn)- 20 januari 2020

Washington Post – 28 januari 2020

Frankfurter Algemeiner – 28 januari 2020

NOS – 28 januari 2020  (tussen 15-16 uur vanaf 18.36 minuten)

NOS website 28 januari

Volkskrant – 28 januari

New York Times – 28 januari

Webinar United States Holocaust Memorial Museum