All Posts By

Ingrid Zylstra

Rachel Borzykowskipenning uitgereikt aan Marek Bem

By Nieuws

Op 14 oktober, bij de opening van de Max van Dam tentoonstelling in de voormalige synagoge van Wlodawa, Polen, is de Rachel Borzykowskipenning uitgereikt aan voormalig directeur van Sobibor, Marek Bem. Hierbij de speech van oud-voorzitter Jetje Manheim.

Dear Marek, dear family of Marek, dear guests,

October 14, 2003. The rain pours down incessantly all day. Yet, more than 100 people with umbrellas gather in Sobibor to be present at the opening of the Lane of Remembrance by Thomas Blatt, one of the survivors of the revolt of 1943. Half of the guests are members of the Polish-Israeli Community in Lublin and the other half consists of interested people that travelled to Sobibor with Bildungswerk Stanislaw Hantz, amongst whom Jules Schelvis and myself.

Since the opening of the Lane of Remembrance, the Sobibor Foundation organises commemoration travels as well as field trips to Sobibor. At least twice a year we come to the Synagogue of Włodawa, where we always start our tour. No matter how difficult the financial situation of the Museum was: you, Marek, always provided us a warm welcome with coffee, tea and lots of cookies and you always tried to be there to greet us with your arms wide open. These are wonderful memories.

v.l.n.r. Rozette Kats, Marek Bem, Jetje Manheim en Maarten Eddes

Saturday, April 10th, 2010. We have all just heard the news about the tragic crash of the Polish government plane near Smolensk at which all passengers were killed. You are in Amsterdam to present your educational project; a box with several dvd’s dealing with the impact of the Shoah, and partly based on the Dutch documentary by Mirjam Huffener on the transport of the nearly 1300 children that came from Vught via Westerbork to Sobibor. Clearly upset and moved, however, you do succeed in presenting this educational project, which is the first contemporary teaching tool based on the possibilities that IT brings.

In the same year, when Selma Leydesdorff starts her intense search for the book she wants to write about the life of Alexander Pechersky, it is you who provide her with all the information she asks for, including the – for her so important – addresses of the survivors of the revolt of 1943.

In 2015 the book Sobibor Extermination Camp 1942-1943 is published in Holland with support of the Province of Gelderland and the Sobibor Foundation. It is the dissertation with which you graduated. To us is seems like a book that would take at least a lifetime to write, but you, with your unbridled energy and involvement in the subject, succeeded in about a decade. And once you start reading this book, it is difficult to stop, which also is a great achievement.
We know that you and Jules Schelvis, who was an expert on the subject as well, did not have identical opinions on the number of victims of Sobibor, but there is no doubt that with this work of study you contributed largely to the richness of resources on Sobibor.

Around the turn of the century you started to think about a way to commemorate all those Jews that were murdered in Sobibor, but of whom not a single trace was left or visible. You got the German organisation Bildungswerk Stanislaw Hantz and the Dutch Province of Gelderland involved and sometime later also the Sobibor Foundation. In the course of time the idea of the Lane of Remembrance reached its final shape: at the presumed place of the Himmelfahrtstrasse, the road that led from the field where people had to undress to the gas chambers, a lane would be situated and on both sides of this lane trees would be planted. Before each tree a stone could be placed with a textplate commemorating individuals, families or communities.
At the opening there were some 20 stones, but this number grew year by year. At this moment there are approx. 300 stones. They are dedicated to individuals in loving memory by their family members. They are for parents, for children, for grandparents, for uncles and aunties, for friends. There are stones for communities and there are stones for the unknown, as there are many families that were completely erased and for whom there is no family left to mourn them. Most stones are from Holland, due to the fact that in Holland we have painfully punctual documentation of the victims ánd in Holland there is a Sobibor Foundation to take care of the arrangements. But there are also stones from Poland, Germany, France, the US and more. We are sure more names can be found, also in other countries.

During our annual visits we got to know the names of the people that were commemorated at the Lane of Remembrance and they became dear to us. We always lingered at the stone for Selly Andriesse, the 10-year-old girl from Holland that was remembered by her former not-Jewish school boyfriend. We always bowed our head for Rabbi Mendele Morgenstern from Włodawa, who chose not to be parted from his children and stayed with them till the very end. We were present when the stone for Leon Feldhandler, who played a leading role at the revolt of 1943, was placed by Lublin students. After they had explored the life of their fellow citizen this was their sign of honour to him.
Everybody that travelled with us to Sobibor was always moved when walking the Lane of Remembrance. Sobibor no longer was an anonymous place of oblivion. Real people of all ages had arrived there to be killed, just because of their race and now we could see that.

It did not take long before it was clear that the Lane of Remembrance opened the door to educational programmes. One day in April, on Holocaust Memorial Day, Iwona Kryczka and her colleagues Eliza and Joanna with their students from Lublin were waiting for us at the Synagoge of Włodawa and asked if they could join us to Sobibor. We accepted and improvised our program that afternoon, as we had not prepared anything for students. But it worked out fine and we parted as friends. Shortly after a school from Włodawa joined in and this educational circle expanded further when a couple of years ago the school from Chełm got engaged and now, 10 years later, most of these working relations still stand.
The students from Lublin surprised us every year with the result of the investigations they performed during the year. Every year they handed us their accomplishment on paper, works of great accuracy and beauty.
The drawings of the students from Włodawa were breathtaking impressive.

Another important result of these meetings is that the people travelling with us always opened up for the questions that the students asked them. They experienced that these youngsters were willing to deal with a difficult and even controversial subject like the Shoah, and they returned home with hope for a better future.
So, it is justified to say that the Lane of Remembrance succeeds in involving young people, who are so important for our future, and it succeeds in bringing hope to others.

Dear Marek, you are the one who made this all possible. You had the courage to choose your own way in making Sobibor a respectful place in contemporary commemoration and education. For this you cannot be thanked enough.

It is therefore and for your incessant effort for the good cause that Sobibor is, that the  Sobibor Foundation is honored to present you the Rachel Borzykowski award, which consists of a medal and an amount of € 500,- to be spent anyway you like it.

Meer over de Rachel Borzykowskipenning vind u hier.

Herdenking opstand Sobibor in Kamp Westerbork

By Nieuws

Op zondag 14 oktober staat Herinneringscentrum Kamp Westerbork stil bij de opstand die precies 75 jaar geleden in Sobibor plaatsvond. Er worden documentaires over Sobibor vertoond. Daarnaast  zijn er lezingen van Ad van Liempt over Selma Wijnberg en Cees Labeur praat met Nebenkläger Rob Fransman over het proces tegen Sobibor-bewaker John Demjanjuk.


13.30 – 14.30 uur:  Ad van Liempt – Sobibor algemeen en Selma Wijnberg
15.00 – 16.00 uur:  Cees Labeur en Rob Fransman

De documentaires worden doorlopend in het Herinneringscentrum vertoond. Daarnaast is in het museum een expositie over vernietigingskamp Sobibor te zien.

De toegang tot de lezingen zit bij de entree van het museum inbegrepen. Wilt u zeker zijn van een zitplaats? Stuur dan voor 13 oktober een mail naar o.v.v. Sobibor om u aan te melden.

Verder informatie via deze link.

Zondag 14 oktober, Er reed een trein naar Sobibor

By Nieuws

NOS zendt ‘Er reed een trein naar Sobibor’ zondag 14 oktober opnieuw uit!!

Jules Schelvis (1922 – 2016) – het Nationaal Symfonisch Kamerorkest – Anita Jongerman (concertmeester) – Marjolein Niels (alt) –  Jan Vermaning (dirigent).

De uitzending wordt tussen 19.30 en 21.00 uur uitgezonden op NPO 2 (herhaling van het laatste concert op 2 maart 2015 Vredespaleis – Den Haag).
Naast een actuele inleiding van ca 10 minuten (met beelden van de herdenking 75 jaar na de opstand in Sobibor) zal daarna het ‘concert’ ‘Er reed een Trein naar Sobibor’ in z’n geheel worden uitgezonden.

Want zoals de NOS het verwoordde: “Een mooiere manier om de herinnering aan Jules levend te houden is er niet”.  Opdat we niet vergeten……

25 oktober 2018 – bijeenkomst in Verzetsmuseum

By Nieuws

Aankondiging 25 oktober 2018 –

bijeenkomst herdenking opstand Sobibor in Verzetsmuseum

Op 25 oktober vanaf 15.00 uur is Selma Leydesdorff hoofdspreker van de jaarlijkse bijeenkomst van de herdenking van de opstand in 1943 die door de Stichting Sobibor samen met het Verzetsmuseum wordt georganiseerd. Ter gelegenheid van het 75-jarige jubileum van de herdenking van de opstand zal Selma spreken over haar boek Sasha Pechersky: De Russische soldaat die de opstand van Sobibor leidde. Na afloop van de inleiding zal Jetje Manheim, Selma Leydesdorff interviewen. 

De bijeenkomst vindt plaats in het Verzetsmuseum, in Amsterdam (parkeergelegenheid bij Artis, vanwege de herfstvakantie heeft het Verzetsmuseum geen uitrijkaarten!!!!)

Om 15.30 uur zal de bijeenkomst aanvangen. Na afloop (17.00uur) zal er een drankje worden geschonken.

Anders dan voorgaande jaren kunt u zich aanmelden via:, de bevestigingsmail die u hierop ontvangt is het toegangsbewijs voor de bijeenkomst. (geprint of op telefoon) Anders dan voorgaande jaren is de toegang gratis. We vragen dit jaar een vrijwillige donatie van €7,50 die u vooraf kunt overmaken naar:

Stichting Sobibor, Rekeningnummer IBAN: NL03 INGB 0003 3025 25 (BIC: INGBNL2A).

NB. Het boek Sasha Pechersky: De Russische soldaat die de opstand van Sobibor leidde, is te koop in het Verzetsmuseum.


Woensdag 12 september – boekpresentatie Selma Leydesdorff

By Nieuws

Met veel genoegen nodigt Uitgeverij Prometheus u uit voor de presentatie van Sasha Pechersky: De Russische soldaat die de opstand van Sobibor leidde van Selma Leydesdorff. De presentatie vindt plaats op woensdag 12 september om 17.00 uur ten huize van Uitgeverij Prometheus, Herengracht 48, Amsterdam.

Over het boek:

Op 14 oktober 1943 leidde Aleksandr ‘Sasha’ Pechersky een massale ontsnapping uit het vernietigingskamp Sobibor in Polen, de enige succesvolle opstand van gevangenen in de Tweede Wereldoorlog. Maar toch kreeg Pechersky hiervoor later nooit de publiekelijke erkenning die hij verdiende. In zijn thuisland Rusland werd hij juist gewantrouwd, enkel en alleen omdat hij gevangen had gezeten. De vroegere communistische wereld verschilde daarmee hemelsbreed van het Westen in de manier waarop ze de moord op de joden herdachten.
Selma Leydesdorff biedt een fascinerend inzicht in een cruciale periode in de geschiedenis. Haar soms ontluisterende verhaal benadrukt dat de joden niet passief waren tegenover het Duitse geweld, en toont de wrange geschiedenis van de joden die slachtoffer werden van het stalinisme, net nadat ze de nazigruwelen hadden overleefd.
Een bijzondere biografie van een vergeten held, gebaseerd op niet eerder gebruikte documenten en interviews met ooggetuigen.

Selma Leydesdorff (1949) is historica en emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. Zij is internationaal bekend als prominente onderzoekster en theorievormer op het gebied van mondelinge geschiedenis, oral history. Deze methode gebruikte ze onder meer voor haar in 2008 verschenen De leegte achter ons laten. Een geschiedenis van de vrouwen van Srebrenica.

Datum: woensdag 12 september
Plaats: Uitgeverij Prometheus, Herengracht 48, Amsterdam
Inloop vanaf: 17.00 uur
Aanvang programma: 17.30 uur

Programma van sprekers:

  • Opening door Mai Spijkers, Uitgeverij Prometheus
  • Toelichting op het boek door Selma Leydesdorff emeritus hoogleraar oral history en cultuur
  • Overhandiging boek aan Liesbeth van der Horst, directeur Verzetsmuseum Amsterdam
  • Beschouwing door Liesbeth van der Horst over de betekenis van verzet en waardigheid
  • Christien Brinkgreve, emeritus hoogleraar sociologie, bespreekt de methode van oral history en levensgeschiedenissen
  • Afsluiting door Mai Spijkers

Aansluitend aan het programma is er een borrel.
Wij stellen uw aanwezigheid zeer op prijs.

RSVP naar o.v.v. Boekpresentatie Sasha Pechersky

Lotty Huffener-Veffer overleden

By Nieuws

Lotty Huffener-Veffer (Foto: Henriëtte Hogen Esch)

Vorige week vrijdag, 27 juli 2018, is Lotty Huffener-Veffer overleden . Zij was een van de drijfveren achter het Kindertransportenmonument in Vught voor de kinderen die in Sobibor zijn omgebracht. Lotty verloor haar zus en ouders in Sobibor. Tijdens het proces tegen Demjanjuk was Lotty een van de Nebenklagers, en haar requisitor is hier te lezen.

Onze gedachten gaan uit naar haar kinderen en kleinkinderen. Lotty is 97 jaar geworden. We gaan haar missen.

Herdenking Kamp Schoorl 11 juni 2018

By Nieuws

Vandaag werd in Schoorl bij het monument op de Oorsprongweg Kamp Schoorl herdacht. De eerste gevangen die in dit kamp verbleven waren 425 mannen die tijdens de razzia’s van 22 en 23 februari op het Jonas Daniël Meijerplein in Amsterdam werden samengedreven. Er werd gesproken door burgemeester Hafkamp, Ibeline Siersma Polak van het Comité Kamp Schoorl en prof. dr. Eveline Gans van het NIOD. Namens de Stichting Sobibor hebben Alwin Kaptein, oud bestuurslid, en René Blog, wiens ouders en zusje in Sobibor vermoord werden, bloemen gelegd.

75 jaar na de deportaties

By Nieuws

Dit jaar is het 75 jaar na de 19 deportaties naar Sobibor. Wij herdenken dit met negentien verhalen, steeds van een van de mensen die in een transport zaten. Dat doen we rond de datum dat het betreffende transport naar Sobibor vertrok.

In het eerste transport zat Jannetje Philipse- van Buren. Het eerste transport vertrok uit Westerbork op 2 maart 1943 en kwam op 5 maart 1943 in Sobibor aan.

Mijn pop huilt ‘s nachts

By Nieuws

In juni 1943 werden vanuit Kamp Vught  zo’n 1300 kinderen met de zgn. kindertransporten  weggevoerd naar vernietigingskamp Sobibor. Slechts een enkeling wist te ontkomen aan deze  gruweldaad. Dit is het verhaal  van twee van hen.
De voorstelling kwam tot stand in opdracht van Nationaal Monument Kamp Vught  en  met de welwillende medewerking van George en Ursula Levi.

George en Ursula Levi, twee joodse kinderen in Duitsland. Ze worden vlak voor de Tweede Wereldoorlog begint, door hun ouders naar Nederland gestuurd  in de hoop dat ze daar veilig zijn. Met niet meer dan een koffertje en elkaar. Maar ook in Nederland zijn ze niet veilig. Ze wonen op allerlei plekken voor ze in Kamp Vught terecht komen. Ze hebben niemand meer, behalve elkaar en de pop van Ursula. De pop die troost als je huilt, de pop die ruikt naar thuis, veilig. De pop die altijd bij je blijft . Toch?


Speelduur 40 minuten, ruimte voor nagesprek.
De voorstelling kan ook in de klas worden gespeeld.

Inlichtingen en boekingen:

Monument voor oorlogsslachtoffers in Enter wordt aangepast!

By Nieuws

Wierden, 17 februari 2018
Monument aangepast op verzoek van nabestaanden

De gemeente Wierden laat het Joods monument aan de Bornebroekseweg  in Enter aanpassen. Hiervoor wordt het monument tijdelijk van zijn plek gehaald. Nu staat er achter de namen van de Joodse slachtoffers een kruisje, dit zal worden vervangen door een Davidster, zoals gebruikelijk is bij Joodse overledenen.

In de week van maandag 19 februari wordt het monument weggehaald, om er ruim voor de dodenherdenking op 4 mei 2018 weer te staan. Het ‘Joods monument’ in Enter is vervaardigd uit zwart natuursteen, waarop een Davidster en een pijl zijn aangebracht. Burgemeester Henk Robben: “We zijn benaderd door Joodse nabestaanden of het monument aangepast mag worden. Als gemeente werken we hier graag aan mee.”

Het Joods monument in Enter is opgericht ter nagedachtenis aan twintig Joodse medeburgers die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen in de vernietigingskampen Sobibor en Auschwitz. Op de gedenksteen staan de namen, geboorte- en sterfdata van de slachtoffers te lezen.

Op het monument staan ook een Davidster, een pijl en de tekst: ‘Ongeveer 300 meter in de richting van de pijl, zaten in de Tweede Wereldoorlog vanaf augustus 1942 elf mensen uit de Joodse gemeenschap in Enter ondergedoken. Op 10 mei 1943 werden ze door de Grüner Polizei gearresteerd. Op 21 mei 1943 zijn ze allen in het vernietigingskamp Sobibor omgekomen. Negen andere leden van de Joodse gemeenschap in Enter werden elders gearresteerd en zijn ook omgekomen. Om hen allen te herdenken werd dit monument opgericht – 4-5-1995.’