Nieuws

Stichting Sobibor hield op 1 juni 2025 voor de vierde keer in haar bestaan een herdenking bij het gedenkteken bij de ingang van het Vondelpark in de Van Eeghenstraat in Amsterdam. Dit gedenkteken – een spiegel van hetzelfde formaat als het bordje met de tekst ‘Voor Joden verboden’ –  bevindt zich op de plek waar destijds dit bordje hing.

Voorafgaand aan de herdenking speelde het Drentse theatergezelschap Garage TDI hun voorstelling ‘Achter de facade’. In deze voorstelling worden verhalen verteld van mensen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Kamp Westerbork gevangen zaten en uiteindelijk in Sobibor werden vermoord.

De herdenking zelf begon met een woord van welkom door de Voorzitter van Stichting Sobibor, Christine Gispen-De Wied. In haar woord van welkom – zie bijgaande link voor welkomstwoord – verwelkomde en introduceerde zij Jaïr Stranders (filosoof, theatermaker Theater na de Dam – zie bijgaande link voor toespraak), Tess Sluijs, Oscar Visser en Isabelle Schröter, die ieder een getuigenis lazen en Mirjam van Dam en Ed Boekee die voor de muzikale omlijsting van het programma zorgde. Als afsluiting van de bijeenkomst werden er steentjes gelegd bij het monument. Na afloop was er gelegenheid tot napraten in het Blauwe Theehuis in het Vondelpark.

Op deze mooie zonnige zondagochtend kwamen er zo’n 150 belangstellenden naar de herdenking. Maandag 1 juni 2026 zal deze Sobibor herdenking opnieuw plaatsvinden. Wij zullen u daar uiteraard in onze nieuwsbrieven over berichten.

 

Zelfs kon ze haar armen niet ten hemel heffen

mijn moeder, toen ze stierf

misschien dat zij nog kon beseffen

dat dit het laatste was..

 

Zou ze haar armen hebben uitgestoken

mijn moeder, naar haar kind?

een laatste poging nog .. ineengedoken

in stikkend ademen ..

 

Zou ze toen denken aan mij in haar armen

mijn moeder die sterven moest?

geklemd tussen andere armen…

 

Geen armen, geen benen geen botten zijn er nog

mijn moeder, is zij as?

.. hoe kon dat toch ..

in gruwelijk Sobibor.

 

Naomi Waas,  Sobibor, 29 mei 2025

---

Als participant in het interview-project van Stichting Sobibor mocht ik in mei mee met de herdenkingsreis. Na al vele verhalen te hebben gehoord en mensen te hebben gesproken over Sobibor, ging ik het met mijn eigen ogen zien. En dat niet zomaar, maar met een hele groep mensen: ieder een eigen verhaal. Dat was bij uitstek het bijzonderste aan de reis, alle medereizigers en ieders openheid over hun familie, of zoektocht naar familie. Ik voelde me vereerd om te mogen luisteren.

De herdenking op Sobibor zelf maakte enorme indruk. Het lezen van namen – elke eentje te veel – en de prachtige muziek zorgde dan ook voor meer dan enkele tranen. De gruwelheden van Sobibor uit het verleden met het vogelgefluit op de achtergrond nu, is een dubbelzinnigheid die ik nog steeds niet kan plaatsen.

Gelukkig was de hele herdenkingsreis fantastisch georganiseerd, waardoor er genoeg ruimte was voor alles wat je voelde, dacht en meemaakte. Duizendmaal dank aan Stichting Sobibor, Petra en Maarten, en alle medereizigers voor deze ervaring die altijd bij me zal blijven.

Annika Hofman, juni 2025

---

Na het doornemen van verschillende bronnen over het vernietigingskamp Sobibor dacht ik voldoende voorbereid te zijn voor het bezoek aan deze gruwelijke plek. Niets was minder waar. Niet alleen het daadwerkelijk betreden van de plek, maar ook de gesprekken met de andere deelnemers die getuigden van hun verlies, rouw, verwarring, eenzaamheid, leegte of verbazingwekkende levensmoed voegden een diepere, menselijke laag toe die niet kan worden overgedragen via een boek of documentaire.

De stille tocht naar de plek waar honderdduizenden hun laatste adem hebben gegeven, en de eervolle en emotionele herdenking die daarop volgde, hebben een onuitwisbare indruk achtergelaten.

De natuur leek zo sereen op de open plek tussen de hoge bebossing. Het geluid van krekels en vogels overstemde ons zwijgen. Toch leken er donkere wolken de fragiele kalmte te verstoren terwijl de laatste namen van al die verloren dierbaren werden geëerd. Het wit van de talloze steentjes nabij de asheuvel contrasteerde scherp met de donkerblauwe lucht. Hoe kan ik deze dag in woorden beschrijven?

Wat moeilijk te bevatten was, is dat onze reisleider Maarten na de herdenking benoemde dat we langer op het terrein van het kamp waren geweest dan de mensen die daar zijn vermoord.

Het bezoek aan het Joods Historisch Instituut met het archiefmateriaal dat de vernietiging van het getto in Warschau had overleefd, was ook zeer waardevol. De getuigenissen en overdenkingen, soms in de vorm van gedichten —- met een weerklank van uitzichtloosheid, wanhoop, verdriet, woede, of juist een ontzagwekkende kalmte —- gaven ons een inkijkje in de dimensies van het menselijke lijden op een plek vol gruwelen die ik nooit zal kunnen bevatten.

Voor mij benadrukten de getuigenissen en het schaarse beeldmateriaal hoe wonderbaarlijk het is dat er, zelfs in omstandigheden van totale ontmenselijking, bewijsstukken bewaard zijn gebleven die de poging tot vernietiging hebben getrotseerd.

Ik ben Stichting Sobibor, en bovenal Petra en Maarten die alles zo goed hebben georganiseerd en geleid, enorm dankbaar dat ik van deze reis, die van onschatbare waarde is, deel heb mogen maken.

Jenne-Wil Visscher, juni 2025

 

Op 15 juni 2025 vond op het buitenterrein van NM Kamp Vught de jaarlijkse herdenking van de Kindertransporten plaats. Hier zie je een terugblik in foto’s van deze herdenking, die wordt georganiseerd door NM Kamp Vught in samenwerking met Stichting Sobibor. Op 6 en 7 juni werden bijna 1300 Joodse kinderen met een of beide ouders gedeporteerd naar Sobibor in bezet Polen, en daar vermoord.

Toespraken & gedicht

Lees de toespraak van Jeroen van den Eijnde, directeur Nationaal Monument Kamp Vught.
Hier vind je de toespraak van Christine Gispen, voorzitter Stichting Sobibor.
De toespraak van Selma en Esther Huffener lees je hier
Tot slot het gedicht van Emma van der Voort en Lizz Gelinck.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Foto’s: Jan van de Ven. 

Onlangs hebben we het nieuwe jaarverslag gepubliceerd.

Jaarverslag 2024 Stichting Sobibor

Op 6 en 7 juni 1943 werden bijna 1300 Joodse kinderen met een of beide ouders gedeporteerd naar Sobibor, en daar vermoord. Elk jaar herdenken we de kindertransporten, samen met NM Kamp Vught. De herdenking is openbaar en begint om 13.40 uur met het voorlezen van de namen van kinderen.

Op 6 en 7 juni 1943 vonden de Kindertransporten vanuit Kamp Vught plaats. Bijna 1.300 Joodse kinderen – vaak begeleid door een of beide ouders – moesten op transport naar vernietigingskamp Sobibór. Hier werden zij vrijwel allen 3.014 mensen – direct na aankomst vermoord.

Traditiegetrouw levert basisschool De Schalm uit Vught een belangrijke bijdrage aan deze herdenking.
Vanaf 13.40 uur lezen leerlingen uit groep 7 op het buitenterrein de namen voor van kinderen die in 1943 zijn weggevoerd. Twee leerlingen zijn de ceremoniemeesters en drie klasgenoten vertellen over de korte levens van enkele kinderen van toen. Ook assisteren leerlingen bij het leggen van de bloemstukken.

De herdenking begint om 14.00 uur bij het kindermonument. Na het welkomstwoord door Jeroen van den Eijnde (directeur NM Kamp Vught) spreekt Christine Gispen (voorzitter Stichting Sobibor) de proclamatie uit, waarmee in 1943 de Kindertransporten in het kamp bekend werden gemaakt. Esther en Selma Huffener, kleindochters van oud-gevangene Lotty Huffener-Veffer (1921-2018), houden samen een toespraak. Verder is er een bijdrage van opperrabbijn Binyomin Jacobs. Emma van der Voort en Lizz Gelinck, de Jeugddorpsdichters van Vught, lezen samen een gedicht voor. Ook is er muziek van Silke Veld. Het programma eindigt om ongeveer 15.00 uur.

Wij stellen uw aanwezigheid bij deze herdenking zeer op prijs.

Jeroen van den Eijnde
Directeur Nationaal Monument Kamp Vught

Christine Gispen-de Wied
Voorzitter Stichting Sobibor

Op 15 juni is de entree gratis. Het herinneringscentrum is geopend vanaf 12.00 uur. Lunettenlaan 600, Vught | 073 6566764 | nmkampvught.nl

Foto: Jan van de Ven

Stichting Sobibor nodigt u uit haar jaarlijkse herdenking bij te wonen. De herdenking vindt plaats op zondag 1 juni om 11.30 uur bij het gedenkteken bij de ingang van het Vondelpark in de Van Eeghenstraat. Dit gedenkteken bevindt zich op de plek waar destijds een bordje met de tekst “Voor Joden verboden” hing.

De aanleiding voor dit gedenkteken was de speech van Koning Willem-Alexander tijdens de Dodenherdenking op 4 mei 2020. Daarin zei hij: ,,Sobibor begon in het Vondelpark,
met een bordje: ‘Voor Joden verboden’.” Na deze historische speech van de koning op 4 mei 2020 ontstond het initiatief om een kunstwerk te realiseren, ter reflectie op het wegkijken bij racisme.De spiegel nodigt uit na te denken over de vraag wat jij gedaan zou hebben in 1940, toen de anti-Joodse maatregelen begonnen.

En wat jij nu doet, als je ergens racisme, discriminatie of intolerantie bespeurt. Kun je jezelf recht in de ogen kijken? Kijk je weg, of zeg je er wat van, als je onrecht bespeurt tegenover iemand van een ander geslacht, geloof, herkomstland, huidskleur, uiterlijk seksuele geaardheid, lichamelijke beperking of leeftijd?

Voor de datum 1 juni is gekozen omdat dit de datum was in 1943 waarop de initiatiefnemer van Stichting Sobibor, Jules Schelvis, op transport ging naar Sobibor. Als enige van zijn transport heeft hij de oorlog overleefd.

📅 1 juni 2025
🕦 11.30 – 13.00 uur
🚩 Ingang Vondelpark, Van Eeghenstraat, Amsterdam

Het programma luidt als volgt:

• Om 11.30 spelen jongeren van Theater na de Dam een voorstelling bij het monument.
• Woord van welkom door onze voorzitter, Christine Gispen-de Wied.
• Getuigenissen worden gelezen van een slachtoffer, een dader en een omstander.
• Spreker dit jaar is Jaïr Stranders, filosoof, dramaturg en Artistiek leider Theater Na de Dam.
• Het geheel zal muzikaal worden omlijst door Mirjam van Dam en Ed Boekee.
• Als afsluiting worden er steentjes gelegd bij het monument.
• Na afloop is er gelegenheid tot napraten in het Blauwe Theehuis in het Vondelpark.

 

 

Jules Schelvis staat symbool voor de nagedachtenis aan Sobibor. 

Met 93 jaar was hij in de ogen van de koning ‘een kleine man heldere ogen – fier rechtop met zijn 93 jaar – (…) breekbaar, maar ongebroken.’ Zijn diepe levenskracht, zowel in zijn overlevingsdrang tijdens zijn tocht als gevangene van de nazi’s, als in zijn werkende leven voor dagblad Het Vrije Volk én als getuige van vernietigingskamp Sobibor, is wat Jules Schelvis kenmerkt.

In zijn vele openbare optredens vertelde hij over de razzia waarbij hij met zijn vrouw en schoonfamilie werd opgepakt, Westerbork, de treinreis, zijn aankomst in Sobibor en het moment dat hij in ‘middelbareschool-Duits’ een SS’er aansprak in het kamp en zo uit Sobibor kon vertrekken, terwijl zijn vrouw en schoonfamilie achterbleven. Daar stopt meestal zijn verhaal. In zijn boek Binnen de poorten gaat hij verder en daar stopt hij bij zijn bevrijding op 8 april 1945 in Vaihingen an der Enz en zijn terugkeer in het lege Amsterdam.

Hoe zijn verdere leven verliep, daar was tot voor kort weinig over bekend. Nu is er de goed geschreven en bijzonder interessante biografie ‘Jules Schelvis, getuige van Sobibor. De man die negen kampen overleefde’ van Cees Banning. 

Banning beschrijft hoe Jules steeds meer verantwoordelijkheid krijgt bij Het Vrije Volk, maar ook dat het dagblad steeds minder lezers kreeg.  Jules ging met vervroegd pensioen. Bovendien krijgen we inkijk in het persoonlijke leven van Jules. Hoe hij samen met zijn nieuwe vrouw een leven opbouwde en van een bouwval en een mooi buitenhuis – met zijn eigen drukkerijtje – wist te maken. Hoe hij niet voor al zijn kinderen de juiste vader kon zijn en hoe hij werd geliefd door zijn kleinkinderen.

Na zijn pensionering zette hij zich onvermoeibaar in voor de nagedachtenis van de Sobibor. Hij schreef hét standaardwerk over het kamp, vertegenwoordigde het kamp in de media, was een ‘humanistische’ Nebenkläger tegen daders uit het kamp, richtte de stichting Sobibor op en nam deel aan de eerste reizen naar het oostelijke deel van Polen. ‘Herinneren door informatie en educatie’ is naar het voorbeeld van Jules nog steeds het motto van de stichting Sobibor. Ook de schrijver verwijst daar naar door zijn boek op te dragen aan de nieuwe generatie, zijn kleindochter ‘Hannah’.

Cees Banning (1959) studeerde economie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij is docent economie en freelance journalist. Hij werkte ruim 25 jaar bij NRC Handelsblad en publiceerde De onzichtbare hand van de politiek – Over paarse mores en heimelijke steun aan Philips (met Tom-Jan Meeus) en Balkan aan de Noordzee – Over het Joegoslavië-tribunaal, over recht en onrecht (met Petra de Koning). In 2018 schreef hij de biografie Cornelis Lely – Ingenieur van het nieuwe Nederland.

Foto’s Markus van Rest van de boekpresentatie biografie Jules Schelvis; 8 april 2025

De biografie kan besteld worden via de website van Uitgeverij Verbum.

In 2025 is de Rachel Borzyskowski penning toegekend aan uitgever Gerton van Boom van Uitgeverij Verbum. Hij heeft zich sinds 2005 middels de uitgave van de reeks Verbum Holocaust Bibliotheek gespecialiseerd in publicaties over de Jodenvervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog. Verbum Holocaust Bibliotheek belicht alle facetten van de Shoah: dagboeken, memoires, monografieën, biografieën, fotoalbums, kinderboeken, standaardwerken, filosofie en romans.

De Rachel Borzykowski penning wordt jaarlijks toegekend aan iemand door wiens werk en persoonlijke inzet op bijzondere wijze aan de doelstelling van Stichting Sobibor is bijgedragen: het vergroten van de bekendheid met het voormalige vernietigingskamp Sobibor en alles wat zich daar tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft afgespeeld. Rachel Borzykowski (1923-1943) was de eerste echtgenote van Jules Schelvis, de oprichter van Stichting Sobibor.

Foto: Markus van Rest

---

Bestuurslid Petra van den Boomgaard sprak op 8 april 2025 de laudatio uit tijdens de uitreiking van de penning in het Nationaal Holocaustmuseum in Amsterdam.

Beste Gerton

In de voorbereiding op deze laudatio vond ik een treffend citaat over je in Trouw uit 2012.

“Een vastgoedbelegger die boeken uit gaat geven en nog wel uitsluitend over de Holocaust. Historicus Gerton van Boom, vindt dat hij aan de literatuur daarover wat kan toevoegen.”

Het resultaat zien we vandaag met de biografie over Jules Schelvis, maar ook recent nog met het boek “Noem hun namen” geschreven door Willem Hendrik Gispen en Jeroen Hermkes. Of al jaren geleden met ‘Dienstausweis 1393’ van Trouw-redacteur Wim Boevink over het Demjanjuk proces. Met al deze publicaties kwam je in het vaarwater van Stichting Sobibor.

En ook ik heb persoonlijk van je analyse ‘dat er nog wat kan worden toegevoegd’ met de publicatie van mijn proefschrift door Verbum kunnen profiteren. Daarvoor ben ik je zeer erkentelijk.

Maar niet alleen nieuwe boeken zijn onder de naam van Verbum uitgekomen. Je besloot ook om de klassiekers van Raul Hilberg en de passages uit De Jong over de Holocaust opnieuw uit te geven. En ook vertalingen zoals de Nederlandse uitgave van Laurien Vastenhout over de Joodse Raden in West Europa of de Nederlandse versie van het Niemann fotoboek, allemaal in de mooie en herkenbare ‘Verbum’ kaft. Op de website beschrijf je de boeken zelf als ‘delen’. Inmiddels praten we over 100 uitgaven.

Hiervoor, Gerton, zijn we je zeer dankbaar. Dankbaar voor jouw inzet om het verhaal over de Holocaust onder de aandacht te blijven brengen. Steeds opnieuw en vanuit verschillende perspectieven. Het blijft urgent. Dat zijn we met je eens.

Om die reden kunnen we vandaag jouw naam als ontvanger van de Rachel Borzykowski penning toevoegen aan een bijzondere groep mensen die je voor zijn gegaan.

En zeker, ‘om niet’ doe je het niet. Toch moet er iets van liefdadigheid of gevoel voor relevantie mee spelen in je afweging om boeken over de Holocaust uit te geven. Boeken waarvan het onzeker is hoe groot de uiteindelijke oplage zal zijn. Je stelt zelf dat de uitgaven kostendekkend moeten zijn. En gelukkig dat je zelfs dit uitgangspunt regelmatig laat varen. (Ik weet bijvoorbeeld vrijwel zeker dat er nog altijd dozen vol met mijn proefschrift bij jouw in de opslag liggen.) Zelf zeg je hierover dat het ‘goed voelt’. Ook daarvoor zijn we je dankbaar en willen we deze dankbaarheid onderstrepen met de Rachel Borzykowski penning

Gerton bij jouw thuis werd er vroeger niet over de oorlog of de Holocaust gesproken en ook je studie geschiedenis in Groningen had er geen aandacht voor. Jouw interesse is pas met de documentaire Shoah van Claude Lanzmann ontstaan. En nadat je Auschwitz had bezocht was je plan gereed om naast vastgoedbeleggingen iets ‘zinvols’ te gaan doen.

Op je eigen website schrijf je dat je sinds het bezoek aan Auschwitz veel over de Holocaust bent gaan gelezen. Je realiseerde je dat veel belangrijke boeken nooit in het Nederlands zijn verschenen. En je hebt je toen voorgenomen een aantal van deze boeken in het Nederlands uit te geven. In 2005 was de Verbum Holocaust Bibliotheek een feit.

Je belangrijkste motivatie was, zo las ik in Trouw, “Om iets achter te laten. “Een boek mogelijk maken dat er anders niet was geweest – “je beseft soms nauwelijks,” zo stelde je, “wat dat betekent voor de auteur.” Dat geeft heel veel voldoening.” En ook dit aspect kan ik als ervaringsdeskundige alleen maar beamen.

Maar het is niet alleen uitgeven wat je drijft. Zo hier en daar ben ik in de voorbereiding op deze laudatio ook scherpe opvattingen van je tegen gekomen. Ik wist dat je die had. In ons eerste kennismakingsgesprek had je immers Calmeyer, als ‘fout’ geïdentificeerd. Ik kon hem de rest van het gesprek alleen nog maar verdedigen.

Op je eigen website haal je uit naar het NIW. Het NIW dat stelt dat er inmiddels wel voldoende boeken over de Holocaust zijn verschenen. Dit was in 2006. Met de 100 delen heb je het tegendeel bewezen.

Ook zojuist maakte je een treffende opmerking: “De geschiedenis herhaalt zich niet maar kijkt wel mee” in relatie tot de actualiteit.

Toen de koning op de lege dam in 2020 de Nederlandse bevolking toesprak, voelde je de behoefte om zelf te gaan schrijven.

Ik haal een passage aan. “Nu is ook onze koning met een verpletterende toespraak gekomen. Een rede die onze geschiedschrijving eindelijk en definitief een duw in de goede richting geeft. Na de excuses van minister-president Rutte aan de Nederlandse Joden in verband met het ‘foute’ en actieve optreden inzake registratie en deportatie van het ambtelijke apparaat bij de Holocaust en de excuses voor de oorlogsmisdaden gepleegd door Nederland in Nederlands-Indië wordt met de toespraak van koning Willem-Alexander een belangrijke drieluik afgesloten” In het artikel geef je een prachtig en kritisch historiografisch overzicht over de Nederlandse betrokkenheid bij de Holocaust. Ik raadde je aan om de tekst te publiceren. Volgens mij is het er nooit van gekomen. Maar wie weet, ligt een publicatie van eigen hand nog in het verschiet.

Voor nu, beste Gerton, kunnen we alleen maar hopen dat je de Verbum Holocaust Bibliotheek nog jaren voortzet. Want we zijn het helemaal met je eens. Het werk, de publicaties over de Holocaust zijn nog lang niet klaar. Er is nog meer dan voldoende dat kan worden toegevoegd.

Heel veel dank voor je mooie werk!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

door Govert van Brakel

In de zomer van 1943 vermoordden de nazi’s in Sobibor Han Hollander, Nederlands bekendste, beroemde en immens populaire sportverslaggever van de radio.

Met zijn enthousiaste, meeslepende verslagen van voetbalinterlands bracht hij in talloze huiskamers vreugde in donkere tijden. Als Hollander sprak stonden de trams stil, waren de straten leeg, schaarde het gezin zich in de huiskamers om de radio.

Dat hij zou uitgroeien tot een icoon kon niemand vermoeden toen hij in 1886 in Deventer werd geboren. De radio moest nog worden uitgevonden.

Thuis was het armoe troef. Zijn vader trok met een handkar door het Hanzestadje. Met de verkoop van wat we anno nu kringloopspullen noemen scharrelde hij de kost bij elkaar. Dat viel niet mee. Er vielen veel monden te voeden. 

Han was het tweede kind uit een gezin van acht kinderen. Zijn moeder runde het huishouden en leefde haar kinderen het joodse geloof voor. Aan de deur van de woonkamer hing de mezoeza, op vrijdagavond werd de eettafel gedekt met het witte laken en kwam de pan met kippensoep op tafel. 

Met strenge discipline handhaafde zijn moeder de joodse gebruiken en tradities.

Han benijdt zijn niet-joodse vriendjes. Terwijl zij woensdagmiddag vrij zijn van school, moet hij naar joodse les. Om te voorkomen dat hij spijbelt brengt zijn moeder hem hoogstpersoonlijk naar het gebouw van de vroegere synagoge in de Roggestraat waar meester Vleeschhouwer het onstuimige gezelschap kennis bijbrengt over het Hebreeuws, de joodse religie, cultuur, tradities en voedselwetten met al hun geboden en verboden.

Ondertussen neemt de voetbalsport bezit van het land. Het is een nieuw spel dat uit Engeland is komen aanwaaien. Net als heel veel jongens in het land raakt Han in de ban van dit fenomeen. Met zijn oudste broer Karel en vriendjes richt hij in 1902 een club op die aanvankelijk Be Quick heet, maar al spoedig onder de naam Go Ahead een gevestigde naam zal worden in de voetbalwereld.

De bal zal Hollanders leven gaan bepalen. Hij kan er op het veld goed mee uit de voeten. Hij is een sterke spits, met kruit in de benen. En koppen kan hij als de beste. Af en toe is hij een beetje lui. Dan vragen zijn medespelers of hij nog meedoet. 

Han is niet zijn echte voornaam. Van huis uit heet hij Hartog, naar zijn grootvader van vaders kant. Maar Han vindt hij beter klinken, zeker op het moment dat hij als kleine schnabbelaar zijn naam zet onder de eerste bijdragen aan nieuw opgerichte sportweekbladen. Dat is een ontluikende markt die goed ingevoerde mannen als Han hard nodig hebben om hun sterk toenemende abonneebestand van wedstrijdverslagen te voorzien.

Het is een voorzichtige aanloop naar een grote carrière in de sportjournalistiek. Bij De Telegraaf wordt hij een van de eerste sportjournalisten in vaste dienst. Vanuit Amsterdam maakt hij de sprong naar de radio.

De jonge AVRO gaat iets nieuws doen. De omroep heeft de primeur. En wat voor een! Van de minister die erover gaat krijgt zij toestemming voor een rechtstreekse, integrale uitzending van de voetbalinterland Holland-België.

Hét vaste hoogtepunt van het sportjaar.

Op zondagmiddag 11 maart 1928 is het zover. Terwijl sneeuwstormen het land teisteren staat Hollander diep weggedoken in zijn winterjas in een speciaal voor hem gebouwd hokje op het dak van het oude stadion aan de Amstelveensche weg in Amsterdam en spreekt hij zijn eerste woorden in de microfoon: ‘Goedenavond, eh goedemiddag luisteraars’…

Wat bedoeld was als een experiment leidt tot een verbond voor het leven. Sport wordt, vooral bij de AVRO die zendtijd heeft op de zondagmiddag, een paradepaardje met Hollander in de hoofdrol. In heel het land, in ‘ons’ Indië, in Suriname en op Nederlandse schepen op verre zeeën en oceanen wordt zijn stem gehoord. 

Hollanders naam ligt op ieders lip. Hij gaat dansend door het leven. Naast zijn vele sportverslagen maakt hij reportages voor de nieuwe actualiteitenrubriek AVRO Radiojournaal, treedt hij op met het komische duo Snip en Snap en zingt hij in het populaire amusementsprogramma De Bonte Dinsdagavondtrein voor de zoveelste maal: Hup Hup, Holland Hup, wij laten ons niet slaan…’

De oorlog maakt een eind aan zijn glanzende loopbaan. Al in de derde week van mei 1940 zet AVRO-directeur Willem Vogt zijn sterreporter op straat. Een paar maanden later verliest Hollander zijn vaste baan bij De Telegraaf.

In september 1942 komt hij met zijn vrouw Leentje Smeer in Westerbork. Op 6 juli worden zij gedeporteerd naar Sobibor waar hun leven op 9 juli in de gaskamer eindigt.

Zijn leven en werk heb ik vastgelegd in de recent bij Uitgeverij Balans verschenen biografie: Han Hollander, de eerste radiostem van het Nederlandse voetbal.

Naar aanleiding van mijn boek heeft de stichting Nederlandse Sport Pers, de koepel voor sportjournalisten, de Han Hollander Oeuvre Award in het leven geroepen. De prijs, bestemd voor een sportjournalist van radio/tv of schrijvende journalistiek die in een reeks van jaren naam en faam heeft opgebouwd, mocht ik begin dit jaar op een feestelijke bijeenkomst van de NSP in Rijswijk uitreiken aan Mart Meets.

Op 2 mei aanstaande wordt bij Go Ahead Eagles een beeld onthuld van Hollander. 

Ja, blij en met enige trots, kan ik zeggen: Han Hollander is terug. En hoe!

 

 

Govert van Brakel (1949) werkte meer dan veertig jaar bij de radio. Luisteraars kennen zijn stem o.a. van Langs de Lijn, Met Het Oog Op Morgen en het NOS-radionieuws.

Als presentator en verslaggever was hij tussen 1976 en 2018 in binnen- en buitenland getuige van grote nieuws- en sportgebeurtenissen.

 

In het kader van Theater na de Dam en de 80e herdenking van de bevrijding wordt op zondag 4 mei om 20:45 uur de aangrijpende solovoorstelling ‘Binnen de Poorten’ van verhalenverteller Eric Borrias nog éénmaal opgevoerd.

Deze voorstelling, gebaseerd op het gelijknamige boek van Jules Schelvis, vertelt het indringende verhaal van zijn deportatie naar vernietigingskamp Sobibor en de gruwelijke werkelijkheid van de Holocaust. Van de 34.313 Joden die uit Nederland naar Sobibor werden gedeporteerd, keerden slechts 18 terug. Jules Schelvis was een van hen. Zijn getuigenis is een blijvende waarschuwing tegen onverschilligheid en uitsluiting.

‘Binnen de Poorten’ werd in 1995, in samenspraak met Jules Schelvis, bewerkt tot een theaterproductie door Gerard Evers en beleefde in 2000 een solovariant met Eric Borrias, die in 2007 werd bekroond met de Rachel Borzykowski-penning van Stichting Sobibor. De voorstelling werd voor het laatst in 2018 gespeeld en keert nu eenmalig terug – een oproep tot herinnering en bewustwording in een tijd waarin de lessen uit het verleden urgenter zijn dan ooit.

📍 Locatie: Dorpshuis Zoelen
⏰ Tijd: 4 mei 20:45 uur (aansluitend op de lokale herdenking)
🎭 Spel: Eric Borrias
🎟️ Toegang: Gratis (vrijwillige bijdrage na afloop)
📩 Aanmelden: theater@dorpshuiszoelen.nl

Deze unieke voorstelling is een herinnering, een waarschuwing en een eerbetoon aan hen die hun stem niet meer kunnen laten horen.